"Hij is nedergedaald ter helle": wat wil dat zeggen?


In de lezingendienst van het brevier vinden we op Stille Zaterdag een boeiende uitleg van Karl Rahner sj over Stille Zaterdag. Enkele uittreksels.

“Als we denken aan Stille Zaterdag, valt iets merkwaardigs op: in ons godsdienstig leven slaan we deze dag over. We vieren Goede Vrijdag en Pasen, … Wat er tussen deze twee dagen ligt, namelijk Stille Zaterdag, slaan we over. … Toch belijden we, telkens als we de apostolische geloofsbelijdenis … uitspreken: Hij is nedergedaald ter helle. En dit is de tekst die bij Stille Zaterdag hoort.

… Het betekent op de eerste plaats: Jezus is waarlijk gestorven. … De dood heeft Jezus vastgehouden als in banden. Hij was in de dood. …

Omdat wij uit hetzelfde hout gesneden zijn en ook midden in het leven reeds onze dood sterven, kunnen wij zijn lot niet enkel van buiten af begrijpen, maar wij kunnen het delen. Gelovend ervaren wij dat zijn nederdaling in de machteloosheid van  ons mens-zijn alle paaszaterdag-uren van ons leven geheiligd heeft. Vanuit onszelf alleen zou alles slechts in eenzaamheid worden blootgesteld aan de duisternis en de leegte van de dood. Maar omdat Hij ons lot deelde en ons daarin verloste, brengt deze Stille Zaterdag in zijn duisternis ons het licht van het leven.

Sinds Hij is nedergedaald in de grondeloze en bodemloze diepte van de wereld, zijn er geen afgronden van het bestaan meer waarin een mens in eenzaamheid zou worden achtergelaten. Eén is er voorgegaan en heeft ze allemaal doorleden tot onze overwinning. Op de bodem van alle nederdalingen kan men nu het eeuwige leven vinden.”

Reacties

Hilde S zei…
Hij was volledig dood... inderdaad.

En ook daalde hij neder, niet naar de hel, maar naar het dodenrijk, waar men ook de verlossing aan het afwachten was.

Om al diegenen die gestorven waren en rechtvaardig hadden geleefd, voor de verlossing, naar de Hemel mee te nemen.
Anoniem zei…
De straf voor mijn zonden, als ik erin volhard en erin sterf, niet tijdig omkeer, mijn leven helemaal verander, herschoei op Jezus' leest, is de dood van mijn ziel. Dit is een geestelijke, tevens eeuwige (omdat hij plaats vindt tijdens het eindigen van mijn tijden, nl. tijdens mijn heengaan), ervaring. De Schrift, bij monde van Jezus zelf o.a. in Matt. 5:29,30, leert mij dat dat het allerverschrikkelijkste is dat een mens over zichzelf af kan roepen, onomkeerbaar tevens, zie de arme Lazarus en de rijke man. Omdat Christus alle straf gedragen heeft, moet Hij dus ook mijn hel-ervaring, dus die waarheen ik zeker op weg was toen ik nog in de zonde leefde, hebben doorgemaakt, de hel-ervaring, -niet hetzelfde als de lichamelijke dood- waarvoor ik gespaard zal zijn als ik Zijn Offer aanvaard door mij resoluut en blijvend af te wenden van de brede weg.
Ik heb altijd aangenomen dat "nedergedaald ter helle" gebaseerd is op: God, mijn God, waarom hebt Gij mij verlaten? En dus dat de volledigheid van het op Zich nemen van mijn straf moet hebben geïmpliceerd dat Hij niet alleen lichamelijk gedood maar ook geestelijk: naar de hel gestuurd is in mijn plaats, lichamelijke èn geestelijke doodstraf. Uiteraard is Hij daar ook weer uitgekomen net als uit het graf, want God kan niet in de hel, noch in de dood blijven.
Leontien zei…
van zonde, via berouw, naar absolutie, naar vergeving,
van goede vrijdag, via stille zaterdag, naar Pasen
Ruud zei…
Als we kijken naar de oorspronkelijke,
Latijnse tekst van de Apostolische Geloofsbelijdenis. Zoals bekend is het Latijn vrijwel
vanaf het begin de taal van de (westerse) kerk geweest. Nu is het interessant te weten
dat het (kerkelijk) Latijn inderdaad een woord voor ‘hel’ kent, nl. ‘infernum’ (het ook in
het Nederlands bekende woordje inferno, in de betekenis van vuurzee, is er van afgeleid).
Op grond daarvan zou men mogen verwachten dat de oorspronkelijke tekst luidt:
‘descensus ad infernum’: 'afgedaald naar de hel', maar… dat staat er niet! In plaats
daarvan staat er 'descensus ad inferos', dat wil zeggen: 'afgedaald / neergedaald naar
beneden, naar onderen'. En deze tekst doet erg denken aan Efeziërs 4: 9, waar de
Latijnse vertaling van de oorspronkelijke Griekse tekst luidt: ‘descendit primum in
inferiores partes terrae’ (lett.: ‘Hij is afgedaald naar de laagste delen van de aarde’). De
woordjes ‘ad inferos’ kunnen echter ook vertaald worden met ‘naar de onder-wereld’.
En het is op dit punt dat de verwarring toeslaat, want wat moet men daar precies onder
verstaan? Veel uitleggers wijzen hier op het Hebreeuwse woord sjē'ol; hetgeen zoveel
betekent als 'dodenrijk'. Dit moet dan niet begrepen worden als 'het rijk van de dood',
maar als de plaats waar de doden verblijven. Dit Hebreeuwse woord wordt in het
Nieuwe Testament meestal vertaald met het woord ‘Hades’, - een begrip dat bekend is
uit de religie van de oude Grieken. Daarnaast komt, vooral in het boek Openbaring, ook
het woord 'abyssos' voor. Dit wordt in het Nederlands doorgaans vertaald met 'afgrond'.
Letterlijk betekent het 'eindeloos diep'. Waar men dus zegt en zingt dat Jezus is ‘ter
helle' is nedergedaald is correcter te zeggen dat Hij is afgedaald naar de plaats waar de
doden verblijven.
Ruud zei…
Een toevoeging
Ten slotte is het van belang te weten dat de woorden 'nedergedaald ter helle' niet vanaf
het begin in het Apostolicum hebben gestaan: pas vanaf de tweede helft van de vierde
eeuw zijn de drie woordjes eraan toegevoegd, nl. op het Concilie van Sirmium (355 na
Chr.). Het zou interessant zijn als we wisten, waarom juist toen besloten is deze passage
aan de oorspronkelijke tekst toe te voegen. Dit vooral, omdat het denken over de hel
zoals wij dat vanaf de Middeleeuwen kennen, in die tijd volstrekt onbekend was. Dat
beeld moet dan ook echt losgelaten worden. In plaats daarvan is het belangrijk terug te
gaan naar het Bijbelse beeld, want van een ‘nederdaling ter helle’ met al die latere
beelden van de hel die daarbij horen, weet de Schrift niets. Daarom moet men m.i. terug
naar die eerste betekenis van 'inferos', naar 'de onderwereld', nog explicieter: het
dodenrijk. En vervolgens moeten we kijken naar de plaats waar de woorden zijn
ingevoegd, want daaruit valt wel degelijk iets af te leiden. Het gaat om begraven, en dan:
afgedaald in het dodenrijk, ten derde dage wederom opgestaan van de doden. Wie deze
volgorde zorgvuldig bestudeert kan niet anders dan tot de conclusie komen dan dat het
om die combinatie gaat: 'gekruisigd – gestorven en begraven - afgedaald in het rijk van
de doden - wederom opgestaan van de doden'. En om het overzicht compleet te maken:
in de Griekse vertaling van de Latijnse tekst lezen we dat Jezus is opgestaan ‘ek toon
nekroon’, terwijl op andere plaatsen te lezen is dat de opstanding plaatsvond ‘apo toon
nekroon’. In het laatste geval zou je kunnen zeggen dat de Heer is weggegaan van, weg
uit het machtsbereik van de doden, terwijl ek meer de klank heeft van ‘losgemaakt’ uit
het dodenrijk, niet meer in de greep van het dodenrijk verkerend.
Ruud zei…
Dood: buiten de gemeenschap van God en mensen
Hoewel er nog veel meer over het onderwerp te zeggen is, moge duidelijk zijn dat de
belangrijkste conclusie is, dat het bij het ‘nedergedaald ter helle’ vooral gaat om afdaling
in het dodenrijk. Waarbij het van groot belang is te bedenken dat deze woorden in een
direct verband staan met de daarop volgende woorden: ten derde dage wederom
opgestaan van de doden. Misschien is dat de achterliggende gedachte geweest van de
deelnemers aan de synode van Sirmium. Misschien wilden ze met behulp van deze
formulering nog eens extra accentueren dat Jezus écht dood was, dat Hij écht ons lot
gedeeld heeft. Misschien voegden ze daarom deze zin toe, in een tijd dat er stemmen
opgingen die zeiden dat Jezus alleen maar schijndood was geweest. Met name vanuit de
gnostische kringen van het zgn. docetisme werd die bewering wel gehoord: ‘Er mag dan
wel gezegd worden dat hij gestorven is en dat hij begraven is, maar hij was niet echt
dood.’ Binnen deze sekte was men van mening dat dood-zijn niet paste bij de zoon van
God. Daar kwam nog iets bij. En dat heeft te maken met het feit dat ‘dood’ in de Bijbel
veel minder een fysieke als wel een geestelijke betekenis heeft. Met name in het boek
der psalmen komt dit op verschillende plaatsen tot uitdrukking. Eén van de duidelijkste
voorbeelden hiervan is Psalm 88; in dit lied worden al die existentiële kanten die aan de
dood vastzitten op indringende wijze verwoord. ‘Dood’ heeft in dat verband vooral de
betekenis van afgesneden zijn van de gemeenschap, van de gemeenschap van mensen,
maar ook en vooral afgesneden zijn van de gemeenschap van God.
Wie probeert zich voor te stellen wat dat inhoudt, proeft iets van datgene wat met dat
'afgedaald in het dodenrijk' gezegd wil worden. Die buitenste duisternis, die iemand in
zijn / haar leven kan kennen, dat gevoel van volstrekte eenzaamheid, door niemand
vastgehouden worden, door niemand opgemerkt worden, geen mens, geen God. En dat
alles, dat heeft Jezus gekend, daar is Hij niet buiten gebleven, daar is Hij doorhéén
gegaan, daar heeft Hij deel van uitgemaakt. Om een beeld uit de gevangenis te
gebruiken: Hij heeft de isoleercel geproefd. Zover is hij gegaan: Hij heeft in de isoleer
gezeten. Hoe zal een kind van Hem zich dan ooit nog eenzaam kunnen weten?

Bron:http://www.cgb.nu/images/2011-03-dHartogh.pdf
Anoniem zei…
Jezus heeft m.i. duidelijk gemaakt dat de mens die "onbekeerlijk" is en in zijn zonden sterft, tijdens zijn sterven in de nachtmerrie zonder einde terecht komt. Het bewuste wordt dichtgegooid, alle zintuigen down en out, de tijd staat stil: het eeuwige nu opent zich. Wat blijft is het onderbewuste, de andere wereld waarvan wij in de slaap flitsen zien en die dan de, onze, mijn enig overgebleven werkelijkheid nog is. Hoe is die? Dat zal afhangen van de keuzes van mijn voorbije leven. Hoe het precies zal zijn hoop ik nooit te weten omdat ik hoop op de hemel. Vast staat in elk geval voor mij dat Jezus zo doordrongen geweest is van de realiteit van dit alles dat Hij er zijn leven voor gegeven heeft om ons daarvoor te behoeden. Het gebed van Fatima zegt hetzelfde.
Anoniem zei…
Ik heb weer iets bijgeleerd vandaag :D thx Ruud
Anoniem zei…
en ook hier leer ik iets interessant uit :D
Anoniem zei…
Ik wil hierover nog in de bijbel lezen wat die hierover zegt. In voorgaande reacties wel wat wijzer geworden. Heb me er nooit zo in verdiept. Dus het maakt me nieuwsgierig. Voor mij was en is het altijd geweest echt de stilte opzoeken en ervaren. Stille zaterdag. Bedankt voor de lering door dit bericht en de reacties.....
elizabethhazebroek61@gmail.com zei…
De huidige afschuwelijke executies al of niet door een Staat brengen ons dichter bij de angst van Jezus tevoren, onschuldig alles ondergaan. Het maakt de dood aanvaardbaar. Deo gratias en mea culpa
Bemoedigend stuk, uit het brevier. Ook de uitleg in de reacties eronder hebben mij vanmorgen veel geleerd en bemoedigd. Wat ik onthoud is dat Jezus de allerlaagste, en onaanzienlijkste plaats te te bezoeken om er redding te brengen.
Thanks for this. My English translation at: http://forestfaith.blogspot.co.uk/2017/04/he-descended-into-hell-what-does-that.html