"In alle dingen"

Deze dagen verblijf ik in Porto (Portugal) voor een congres van JECSE, het Europees netwerk van jezuïetencolleges. 80 directeurs van SJ-basisscholen komen hier samen rond het thema “Werkelijkheid, virtualiteit, innerlijkheid”. Deze morgen gaf Pascal Sevez sj een inleiding over hoe videospelletjes en internetcommunicatie (chatten, bloggen …) kunnen bijdragen tot de persoonlijkheidsontwikkeling van de kinderen/jongeren en bijgevolg ook bewust en constructief kunnen gebruikt worden in een pedagogisch perspectief. Een verademing. Doorgaans immers worden vooral de negatieve en problematische aspecten (verslaving, vlucht, vervreemding …) belicht. Twee gedachten geef ik u graag mee. 1. In de videogames worden jongeren vaak – rechtstreeks of onrechtstreeks - uitgenodigd om zich te identificeren met het een of het ander personage. Het type personage (bv slachtoffer of held) waarmee het kind/jongere zich identificeert kan relevant zijn om te weten wat er zich afspeelt in het hart van de jong...

'De jeugd van tegenwoordig houdt van luxe, heeft slechte manieren, heeft minachting voor alle gezag en heeft geen eerbied voor ouderdom. Jongeren praten als ze zouden moeten werken. Ze spreken hun ouders voortdurend tegen, kletsen in gezelschap, ze smakken bij het eten, slaan hun benen over elkaar en tiranniseren hun ouders .' Een citaat van een vader of moeder met moeilijk opvoedbare kinderen? Van een wanhopige schooldirecteur of een politicus die roept om naleving van waarden en normen? Een citaat van dit jaar of van vijf of tien jaar geleden? Mis! Bovenstaand citaat is van de Griekse filosoof Socrates en is al meer dan 2400 jaar oud (uit 399 v. Chr. om precies te zijn). Delen

“ Mijn verstand is helemaal weg. Het is alsof mijn hoofd leeggestroomd is ”, vertelde me een hoogbejaarde medebroeder. Het belette hem niet een brede glimlach op de lippen te hebben en meteen daarna een andere medebroeder in een rolstoel naar zijn kamer te brengen. Even later was ik in de refter van ons bejaardentehuis om een stuk fruit te eten. Een stokoude medebroeder - die sinds zijn hersenbloeding moeizaam sprak – stelde er een vraag aan een andere jezuïet met een hoorprobleem. Deze laatste luisterde vriendelijk en geduldig maar verstond er geen sikkepit van. Het leek noch de een noch de ander erg te storen. Het was duidelijk niet de eerste maal dat zij hiermee geconfronteerd werden. Drie oude mensen op rust wiens lichaam en geest het laten afweten. Het leken me drie tevreden mensen te zijn. Gelukkig maar dat je zijn niet samenvalt met wat je kan doen. Delen

Op zondag 26 september 2010 kregen de Vlaamse jezuïeten en hun medewerkers bezoek van hun algemene overste, pater Adolfo Nicolás. Hij ging uitvoerig met ons in gesprek. Graag deel ik met u enkele van zijn overwegingen en uitspraken. Geestelijke Oefeningen voor niet-christenen We staan thans voor de uitnodiging om de Geestelijke Oefeningen ook te geven aan niet-christenen. Het is eigen aan de structuur van de ignatiaanse ervaring om mensen te brengen tot het diepste van hun hart, om hun inwendige zintuigen te ontwikkelen en om te komen bij hun diepste geheim. Het is een uitdaging om mensen de ervaring te laten opdoen dat zij gedreven worden door iets/Iemand die dieper is dan zijzelf. Het lijkt erop dat er in de ervaring van Mohammed er een analoge ervaring is aan die van de ignatiaanse spiritualiteit: een engel van God die hem zaken influistert. Blijkbaar kan deze ervaring dus ook opgedaan worden doorheen de bemiddeling van andere heilige teksten. Het staat buiten kijf dat vo...

In het geestelijke leven is het tegenovergestelde van innerlijkheid niet uiterlijkheid, maar wel oppervlakkigheid. Innerlijkheid en oppervlakkigheid zijn aan mekaar tegengesteld in die zin dat ze beantwoorden aan twee houdingen tov God, de omgeving en zichzelf die onverenigbaar zijn. De ene moet het hebben van de kwantiteit, de andere van de kwaliteit; de ene van de dwangmatigheid, de ander van de innerlijke vrijheid; de ene van de zekerheid, de ander van het vertrouwen; de ene van de onmiddellijkheid, de andere van langzame processen die diep in het mensenhart tot wasdom komen. Xavier Melloni sj Delen

Van 10 tot 24 oktober 2010 komt in het Vaticaan een bijzondere synode samen over de toestand van de christenen in het Midden-Oosten. Samir Khalil Samir sj is een van de belangrijkste experten die zal deelnemen aan deze synode. In onderstaande video legt hij glashelder uit hoe het komt dat de christelijke aanwezigheid in de bakermat van het christendom dreigt te verdwijnen. Delen

Onze Franse medebroeders hebben opnieuw enkele interesssante video-documtenten gemaakt over de Geestelijke Oefeningen. In het eerste vertellen een jezuïet en een gehuwde vrouw over de ervaring van de Geestelijke Oefeningen: wat deze betekenen in hun eigen leven en over de ervaring van het geven van de Oefeningen. In het tweede gaat het over het maken van keuzes vanuit het gebed. Delen

Op zondag 26 september 2010 kregen de Vlaamse jezuïeten en hun medewerkers bezoek van hun algemene overste, pater Adolfo Nicolás. Hij ging uitvoerig met ons in gesprek. Graag deel ik met u enkele van zijn overwegingen en uitspraken. Globalisering van de oppervlakkigheid We beleven thans een globalisatie van de oppervlakkigheid. We leven op gevoelens, wie eerst zaait, eerst maalt. En dit dreigt ook te gebeuren in de Kerk. Samen met de leken, moeten de jezuïeten de Kerk helpen om dieper te gaan. Om beter te begrijpen wat er gebeurt, verder dan oppervlakkigheden en banaliteiten. Deze paus heeft ter zake grote verwachtingen tav de jezuïeten. “De Kerk heeft jullie nodig”, zei de Paus tot de SJ in zijn toespraak tijdens de audiëntie die hij gaf aan de deelnemers van de 35ste Algemene Congregatie op 21 februari 2010. Maar dit geldt ook t.a.v. onze lekenmedewerkers. De Paus heeft schrik voor de dictatuur van het relativisme. In het Verre Oosten is men gewend aan relativisme. Maar hier, i...

Gisteren vierden we het feest van de heilige Franciscus. Franciscus nodigt ons uit om God in het bijzonder te vinden in de natuur. Adembenemend. Look At The World John Rutter  Look at the world, everything all around us Look at the world and marvel every day Look at the world: so many joys and wonders So many miracles along our way Praise to thee, O lord for all creation Give us thankful hearts that we may see All the gifts we share, and every blessing All things come of thee Look at the earth bringing forth fruit and flower Look at the sky the sunshine and the rain Look at the hills, look at the trees and mountains Valley and flowing river, field and plain Praise to thee, O lord for all creation Give us thankful hearts that we may see All the gifts we share, and every blessing All things come of thee Think of the spring, think of the warmth of summer Bringing the harvest before winter’s cold Everything grows, everything has a season Till it is gat...

Onlangs hield ik een voordracht over “ Bouwen aan de Kerk van morgen. Geloofsvorming voor en met jongeren vandaag ”. Ik gaf er een profielschets van jonge christenen vandaag en enkele aandachtspunten voor jongerenpastoraal. Graag deel ik in een aantal afleveringen mijn reflectie met u. 4. Het is niet óf laagdrempelig óf hoogdrempelig. Beide hebben hun plaats en zijn nodig binnen een dynamiek van kerkopbouw die kerkopbouw wil zijn. Ze zijn geen concurrenten. Ze vullen mekaar op organische wijze aan. a. Een christengemeenschap die gelooft in waar ze voor staat kan niet anders dan gericht te zijn op de “wereld” en ook van missionair te zijn. Een christengemeenschap moet van nature uit, ook, gericht zijn op de buitenwacht, op de grens, op de niet- of andersgelovigen. Het is bijgevolg belangrijk dat een deel van de activiteiten ook bewust toegankelijk gemaakt worden voor de zoekers, voor de onbeslisten, voor andersgelovigen of ongelovigen .... Er dient voortdurend op toegezien te w...

Op zondag 26 september 2010 kregen de Vlaamse jezuïeten en hun medewerkers bezoek van hun algemene overste, pater Adolfo Nicolás. Hij ging uitvoerig met ons in gesprek. Graag deel ik met u enkele van zijn overwegingen en uitspraken. Ignatiaanse spiritualiteit is een lekenspiritualiteit De spiritualiteit van de leken wordt een hot issue. Gustavo Guttierez o.p., een vermaard bevrijdingstheoloog, noemde onlangs de ignatiaanse spiritualiteit de voor de hand liggende lekenspiritualiteit: het doet je ontdekken wat er in jou leeft, je tools … Het maakt je autonoom. Het leert je zelfstandig te onderscheiden. Je hoeft niet steeds aan de priester te gaan vragen wat je moet doen. Het is een dominicaan die dat zei! Het vraagt verinnerlijking. De vraag is dan hoe ik leer stilte te maken/vinden in een cultuur waar er bijna geen stilte is. Dit is een centraal leerpunt/uitdaging. Hoe kunnen loslaten om in verbondenheid te kunnen komen, om te kunnen horen. Want dat is altijd mogelijk. Als je maar wee...

Onlangs hield ik een voordracht over “ Bouwen aan de Kerk van morgen. Geloofsvorming voor en met jongeren vandaag ”. Ik gaf er een profielschets van jonge christenen vandaag en enkele aandachtspunten voor jongerenpastoraal. Graag deel ik in een aantal afleveringen mijn reflectie met u. 3. Het is “levensnoodzakelijk” om aan jonge christenen een geloofsgemeenschap aan te bieden. Daarnaast is het ook belangrijk dat persoonlijke begeleiding wordt aangeboden. a. “ Un chrétien seul est un chrétien mort .” Het is van alle tijden. Vandaag evenwel kunnen we stellen dat de eenzaamheid van vele jonge christenen problematisch is geworden. Zowel in het gezin, op school, bij de vrienden, op het werk … Vandaar het belang om jonge christenen gemeenschappen aan te bieden waar ze andere jonge christenen kunnen ontmoeten om in veiligheid, openheid en vertrouwen hun geloof te kunnen vieren, erover te praten, samen te bidden, na te denken en initiatieven te kunnen nemen. Je kan geen christen zijn, wo...

Een cirkel hoeft niet vicieus te zijn. Hij kan de mens zijn waardigheid teruggeven. Ook op onverwachte wijze. Delen

Op zondag 26 september 2010 kregen de Vlaamse jezuïeten en hun medewerkers bezoek van hun algemene overste, pater Adolfo Nicolás. Hij ging uitvoerig met ons in gesprek. Graag deel ik met u enkele van zijn overwegingen en uitspraken. Een Spanjaard vroeg me eens: Gelooft u echt in God ? Mijn antwoord was: Niet in de God die u nu bedoelt. Maar als u dat verlangt kunnen we samen gaan zitten en praten. Delen

Onlangs hield ik een voordracht over “ Bouwen aan de Kerk van morgen. Geloofsvorming voor en met jongeren vandaag ”. Ik gaf er een profielschets van jonge christenen vandaag en enkele aandachtspunten voor jongerenpastoraal. Graag deel ik in een aantal afleveringen mijn reflectie met u. 2. Recht doen aan de traditionaliserende gevoeligheid van de jonge christenen. enerzijds, en bewust vormen tot Incarnatie – engagement - kritische geest, anderzijds. a. Die tendens tot grotere gevoeligheid voor de traditie is een element van de context van de jonge christenen dat we ernstig moeten nemen. Willen we hen bereiken, dan moeten we binnen gaan doorheen het deurtje dat openstaat. Voor de oudere generaties christenen lijkt me hier een grote uitdaging te liggen. Zij gaan vaak veel vrijer en kritischer om met traditie. Voor nogal wat gaat het eerder over irrelevante historische ballast waaraan ze voornamelijk onaangename herinneringen overhouden. Anderen lijken een allergie ontwikkeld tegen...

Een jezuïet nam deel aan een conferentie over de gelofte van gehoorzaamheid in het religieuze leven. Men vroeg hem: “Uw Orde hecht veel belang aan de gelofte van gehoorzaamheid . Wat doen jullie om er zeker van te zijn dat de jezuïeten trouw blijven aan deze gelofte?” Hij antwoordde: “Dat is eigenlijk eenvoudig. Onze oversten vragen ons eerst wat we graag zouden doen en dan geven ze ons dat als zending. Zo hebben we nooit problemen met de gehoorzaamheid .” Een andere congresganger vroeg de jezuïet: “Maar hebben jullie dan geen medebroeders die niet weten wat ze willen doen? Wat doen jullie dan met hen?” De jezuïet antwoordde: “Die maken we tot overste!” Delen

Vandaag krijgen de Vlaamse jezuïeten en hun medewerkers het bezoek van de Algemene Overste van de SJ, pater Adolfo Nicolás. Pater Nicolas is een Spanjaard. Na zijn vorming werkte hij voornamelijk in Japan en de Filippijnen. In onderstaand citaat van pater “Nico” klinkt de Oosterse inspiratie duidelijk door. Een wijze man zei ooit het volgende: “De dag begint wanneer er voldoende licht is om het gelaat van een broer of een zus te kunnen herkennen.” Delen

Tom, een trouwe lezer van deze blog, heeft een belangrijke keuze gemaakt. Hij zal er regelmatig verslag over uitbrengen. Zoals het een moderne jonge man behoort, zal hij dat doen via een blog, genaamd… “ Mijn seminarie-avontuur ”. Ik beveel u deze blog graag aan. Tom heeft iets te zeggen, en heeft bovendien een goede pen. Hieronder alvast een smaakgever. “ Ik heb er de laatste tijd al enkele meegemaakt: "ondervragingen". Of zoiets. Het klinkt misschien negatiever dan bedoeld, maar hoe dan ook, wanneer ik vertel over "mijn studiekeuze" (om meerdere redenen is deze woordkeuze niet juist*, maar zo weet je wel wat ik bedoel) word ik bestookt met vragen. Waarom? En wat met het celibaat? Mogen vrouwen ook priester worden volgens jou? Nog zes jaar, allee, jong! In deze tijd?! Enzovoort. Eigenlijk is het nogal vreemd voor mij om daarover te vertellen. Ik zit momenteel in een nieuwe positie; die van "priester-in-wording". En dat is echt wel wennen. Ikke, prieste...

Onlangs hield ik een voordracht over “ Bouwen aan de Kerk van morgen. Geloofsvorming voor en met jongeren vandaag ”. Ik gaf er een profielschets van jonge christenen vandaag en enkele aandachtspunten voor jongerenpastoraal. Graag deel ik in een aantal afleveringen mijn reflectie met u. II. Aandachtspunten voor het pastorale werkveld In dit tweede deel van mijn bijdrage zou ik nu graag enkele aandachtspunten formuleren die me relevant lijken voor de geloofsvorming en de kerkopbouw met en voor jongeren. Ik zal dit doen via het schetsen van een aantal spanningsvelden. 1. Het samenbrengen en -houden van de inwijding in en het vieren van het mysterie, enerzijds, en de noodzaak van een gedegen intellectuele geloofsvorming, anderzijds. a. Jonge christenen zijn vragende partij om ingewijd te worden in het mysterie en om het mysterie te beleven en te vieren als mysterie.  Belang om samen liturgie te vieren, en daarbij te putten uit de rijkdom van de liturgische traditie van de Ke...

De primitieve Kerk van de eerste eeuwen had een grote traditie van martelaarschap. De martelaar, in de christelijke traditie, is diegene die getuigt over zijn geloof in Jezus met het offer van zijn leven. Martelaarschap kan maar voorkomen uit een intense gratuite verbondenheid met de Heer. Verbondenheid die, per definitie, leidt tot vreugde en vertrouwen. Ook al kan er ook (veel) angst en pijn zijn. Beide hoeven mekaar niet uit te sluiten. Op een aangrijpende wijze wordt dit in beeld gebracht in de film “Des hommes et des dieux”, het verhaal over de laatste maanden van de trappisten van Tibhirine in Algerije. Delen

Het voorbije WE heeft de Paus kardinaal John Henri Newman zaligverklaard. In dit kader is het interessant om te herinneren aan een beroemde uitspraak van Newman. “ Indien ik, aan het einde van een maaltijd, een toast zou moeten uitbrengen op de godsdienst, dan zou ik drinken op de gezondheid van de Paus. Maar eerst op de gezondheid van het geweten, en dan pas op die van de Paus .” Dit zegt iets over Newman. Maar net zogoed over Benedictus die een grote bewondering heeft voor Newman en die de zaligverklaring van Newman bijzonder genegen was. Delen

Tijdens een gebedswake in Hyde Park, de avond voor de zaligverklaring van John Henri Newman, ging Paus Benedictus in op de betekenis van deze laatste voor christenen vandaag. Benedictus zei dat het leven van Newman illustreert dat passie voor de waarheid en voor intellectuele eerlijkheid een hoge prijs heeft. De waarheid vraagt immers om getuigenis. “ De prijs die je vandaag moet betalen voor trouw aan het Evangelie is niet meer opgehangen, verdronken of gevierendeeld worden. Wel kan het met zich brengen dat je meteen afgeschreven wordt, belachelijk gemaakt of geparodieeerd .” Hij voegde hier nog aan toe dat de Kerk “ zich niet kan onthouden van de taak om te verkondigen dat Christus en zijn Evangelie de waarheid zijn die redt .” Delen

Gisteren had ik het geluk het huwelijk van Luc en Nele in te zegenen. Hieronder vindt u de homilie die ik heb uitgesproken. De eerste lezing was het hooglied van de liefde. De evangelielezing was de parabel van het mosterdzaadje. Beste Luc en Nele, De evangelietekst die jullie gekozen hebben is merkwaardig. Hij komt uit een serie parabels waarin Jezus uitlegt wat “het Rijk der hemelen” juist betekent. Een woord dat jullie, veronderstel ik, niet dagelijks gebruiken. Het verwijst naar iets wat aan de horizon ligt, de voltooiing, het volmaakte geluk: de mens die voorgoed bij God is, die helemaal uitgezuiverd is door liefde. Luc en Nele, horen jullie ook dat een stemmetje dat zegt: “Hé ho … is het daar goed zweven, lekker hoog tussen de wolken? Volmaakt geluk, zuivere liefde … Wij zijn gewone mensen hoor! Voetjes op de grond aub!” Geen zorgen. Het Evangelie zelf brengt ons meten terug naar de concrete werkelijkheid. Herinner je hoe Jezus het Rijk der hemelen omschrijft: “Het is als e...

Gisteren nam ik deel aan de “Ignatiusdag” op het jezuïetencollege van de Antwerpse binnenstad. 100 jongens en meisjes uit het eerste jaar van de humaniora kregen er een daglang een ignatiaans bad om hun carrière bij “de jezuïeten” te beginnen: het lezen en bespreken van een strip over Ignatius, een ignatiaanse gebedsviering, een ignatiaanse wandeling door de binnenstad en een uitvoerige voorstelling door een gemengd team van jezuïeten, leerkrachten en jonge oudleerlingen van de jezuïtische/ignatiaanse traditie. De regelmatige bezoekers van deze blog hebben al gehoord over het Sociaal Project dat nu voor het 8ste jaar loopt in onze Vlaamse colleges, net zoals in de meeste van de SJ-colleges wereldwijd. Bedoeling ervan is om oudere leerlingen de kans te bieden om zich vrijwillig en voor langere tijd in te zetten voor hun medemens en om te reflecteren over deze ervaring. Dit in overeenstemming met een citaat van Ignatius dat stelt dat liefde zich uit in daden, meer dan in woorden. ...

Paus Benedictus is gisteren aangekomen in GB. Ik heb zo het vermoeden dat hij ons in zijn talrijke toespraken en homilieën op heel wat parels zal vergasten. Hier alvast het slot van zijn homilie in Glasgow: Ten slotte wil ik me graag tot jullie richten, dierbare jonge katholieken van Schotland. Ik vraag jullie met aandrang dat jullie een leven zouden leiden dat waardig is aan de Heer (Ef. 4, 1) en aan jullie zelf. Dag in dag uit worden jullie geconfronteerd met talrijke bekoringen – drugs, geld, seks, pornografie, alcohol – waarvan de wereld beweert dat ze jullie geluk zullen brengen, terwijl het gaat over zaken die kapot maken en die verdeeldheid zaaien. Er is maar een iets dat echt blijft duren: de liefde van Jezus Christus voor elk van jullie persoonlijk. Ga op zoek naar Hem, leer Hem kennen en van Hem houden, Hij zal jullie bevrijden uit de slavernij van het schitterende maar oppervlakkige bestaan dat de huidige samenleving ons vaak voorhoudt. Laat wat geen waarde heeft link...

Onlangs hield ik een voordracht over “Bouwen aan de Kerk van morgen. Geloofsvorming voor en met jongeren vandaag ”. Ik gaf er een profielschets van jonge christenen vandaag en enkele aandachtspunten voor jongerenpastoraal. Graag deel ik in een aantal afleveringen mijn reflectie met u. 9. Het is geweten dat voor een significant deel van de jonge priesters en religieuzen de ervaring van de WJD een mijlpaal geweest is in hun beslissing om in te treden. Analoge verhalen kunnen worden verteld over andere jonge christenen. Toen in 1997 de WJD plaats vonden in Parijs, was er een officiële verklaring van de Vlaamse katholieke jeugdraad om zich te distantiëren van dit initiatief van de institutionele Kerk. 15 jaar later, voor de uitgave in Madrid, zijn de WJD de absolute prioriteit voor de Vlaamse IJD. Meer dan ooit geldt dat jonge christenen er nood aan hebben om samen te komen met gelijkgezinde generatiegenoten, om mekaar te dragen, om samen, in veiligheid en vertrouwen, te vieren, te ...

Vandaag viert de Kerk het feest van OLV van Smarten. Pijn, ontgoocheling, verdriet, radeloosheid, verstomming ... Enkel in geloof weten dat er ook hoop is. Aan de horizon. Delen

Enkele dagen geleden kreeg ik uit Chili een homilie doorgestuurd. Jules Stragier sj, een bevriend medebroeder, had er in Concepción, de 50ste verjaardag gevierd van zijn intrede in de SJ. In de dankviering gaf hij een aangrijpende terugblik op zijn persoonlijke heilsverhaal. Hij beëindigt zijn terugblik met het verwoorden van "de grote les" die hij trekt uit 50 jaar religieus leven. Even kort als krachtig: “Toelaten dat de Heer de Heer zij van mijn leven. Hij is immers de weg naar het geluk”. Delen

Onlangs hield ik een voordracht over “ Bouwen aan de Kerk van morgen. Geloofsvorming voor en met jongeren vandaag ”. Ik gaf er een profielschets van jonge christenen vandaag en enkele aandachtspunten voor jongerenpastoraal. Graag deel ik in een aantal afleveringen mijn reflectie met u. 8. Een systematisch kritisch discours tav de institutionele Kerk doet het eerder goed bij jongeren in het algemeen, ook al lijken zij me daar minder en minder boodschap aan te hebben. Bij jonge christenen werkt het averechts. Ook zij koesteren een principiële argwaan tov georganiseerde en geïnstitutionaliseerde levensbeschouwing. Maar, tegelijkertijd, dreigt bij hen de (systematische) kritiek van de oudere generaties christenen op “het instituut” Kerk over te komen als gespletenheid en/of nestbevuiling die de geloofwaardigheid van de persoon en van het geheel aantast. Zij willen fier kunnen zijn op datgene waar zij voor kiezen en waar zij zich mee identificeren. Zij verlangen voorgangers die zowel kri...

Enkele dagen geleden kregen we uit Lucas de tekst te lezen over de splinter en de balk. Graag deel ik met u een commentaar die de heilige Augustinus (354 – 430) hierover schreef. " Hoe kun je tegen je broeder of zuster zeggen: "Laat mij de splinter in je oog verwijderen," terwijl je de balk in je eigen oog niet ziet? Huichelaar, verwijder eerst de balk uit je eigen oog, pas dan zul je scherp genoeg zien om de splinter in het oog van je broeder of zuster te verwijderen", dat wil zeggen: Jaag eerst de haat uit jezelf: vervolgens kun je degenen die je liefhebt, corrigeren. En hij zegt terecht "huichelaar". Ondeugden berispen moet eigen zijn aan rechtvaardige en waakzame mensen. Om het te doen matigen kwaardaardigen zich een rol aan; ze doen denken aan acteurs die hun identiteit achter een masker verbergen... Wanneer we moeten berispen of corrigeren, laten we dan met gewetensvolle zorg waakzaam zijn en ons deze vraag stellen: Hebben we niet ooit zelf dez...