Slavernij als leessleutel voor Trump?





Op 5 augustus overleed Toni Morrison (1931-2019), een Afro-Amerikaanse schrijfster die in 1993 de nobelprijs voor litteratuur ontving. Haar meest bekende boek heet Beloved. Morrison beschrijft er het leven van drie generaties zwarte vrouwen in de USA, beginnend in 1873 in Cincinatti, enkele jaren na de afschaffing van de slavernij.  

De wijze waarop Morrison in dit boek de ervaring van de slavernij schetst doet denken aan hoe Primo Levi de concentratiekamp-ervaring beschrijft in Is dit een mens? Haar objectiverende afstandelijkheid en niet moraliserende of emotionele schrijfstijl maken dat de lezer beetje bij beetje de vervreemdende logica van de slavernij op het spoor komt. Wat mij betreft werpt het een verhelderend licht op de Amerikaanse samenleving.  Meer in het bijzonder helpt het me om sommige recente ontwikkelingen in de USA beter te kunnen plaatsen, net zo goed als sommige duurzame structurele gegevens aangaande de plaats van de afstammelingen van die Afrikaanse slaven in de Amerikaanse samenleving.

Via korte anekdotes, die zij langs haar neus weg lijkt ten beste te geven, beschrijft Morris de vernietigende dynamiek van de slavernij. Mensen worden behandeld als dingen, zonder gevoelens of welk recht op eigenwaarde dan ook. Gezinsleven of liefde wordt niet gegund. Vrouwen kunnen reproduceren en hebben daarom extra waarde. Dat belet niet dat ook zij als minder dan dieren worden behandeld. Niet sómmige blanken zijn medeplichtig. Wel allen. Mannen, vrouwen én kinderen. Ook de relatief verlichte geesten die op menselijke wijze omgaan met hun slaven vinden het vanzelfsprekend dat zwarten minderwaardig zijn aan de raciaal superieure blanken. Dat alles in een samenleving en een cultuur die zich, nota bene, beschouwt als christelijk. In veel kerkelijke organisaties is slavernij gewoon.

Indrukwekkend is ook de meedogenloze en volstrekt willekeurige bestraffing van slaven die weerstand bieden of in opstand komen. En, omgekeerd, de diepe haat van de zwarten naar de blanken toe.

Pas in 1863 werd slavernij officieel verboden in de USA. Het duurde, uiteraard, tot ver in de twintigste eeuw vooraleer de relatieve emancipatie van de gewezen zwarte slaven ook effectief een feit werd. Zo werd de schuldhorigheid pas in 1966 bij wet afgeschaft.

In 2009 verkozen de Amerikanen voor het eerst een president van (deels) Afrikaanse afkomst. Is de verkiezing van Barack Obama een teken dat de eeuwenoude wederzijdse minachting en haat tot het verleden behoort en dat de Afro-Amerikanen hun plaats hebben gevonden in de USA?

De feiten lijken dit tegen te spreken. Ook vandaag maakt een Afro-Amerikaan 5 maal meer kans om in de gevangenis te komen dan een blanke Amerikaan en viermaal meer kans om doodgeschoten te worden door de politie. De bedragen die worden uitgekeerd aan zwarte misbruikslachtoffers liggen beduidend veel lager dan wat blanke slachtoffers ontvangen. Enz.

Zelf ben ik getroffen door de continuïteit tussen het ontluisterende slavernijverleden van de USA en bepaalde aspecten van het optreden van Donald Trump. Denk maar aan de wijze waarop hij flirt met de blanke-suprematie-gedachte of de evidentie waarmee hij sommige Afrikaanse landen langs zijn neus weg omschrijft als shithole landen. Meer dan zomaar uitschuivers, lijken dit eerder nauwelijks verholen handreikingen naar een belangrijk deel van zijn achterban.

In het reine komen met een traumatisch verleden vraagt veel tijd, zowel voor dader als voor slachtoffer. Litteratuur kan daarbij helpen.

Nikolaas Sintobin sj

Reacties

Anoniem zei…
Dit zijn de krachten van de economie. Niet te begrijpen hoe hoe geld macht bezit erfgenaam en afhankelijk zijn van, de mens in de greep kan houden. De mens is dan niet meer dan een ding in de kring van svernietigende krachten. De gespleten mens zit gevangen en de gewonde mens lijdt. Lang leve de economie.
Truus van Dam zei…
Vandaag heb ik kennis gemaakt met een hele bijzondere man.Door toeval het leek wel of het zo moest zijn . Het was open monumentendag, en deze man had het oude politiebureau Eendrachtsplein gekocht in Rotterdam er werken allemaal mensen die oa donker zijn en mensen met een crimineel verleden en mensen die een arm missen.Het is een restaurant geworden hij vind dat de criminaliteit dan minder word. Ik hoop dat de Amirikaanse president gauw word vervangen hij discrimineerd. Ook zwarten mensen mogen er zijn ieder mens is gelijk zeker in de ogen van God.
e.harland-hazebroek zei…
Eerst nu kon ik uw stuk lezen. Ik kan het alleen onderschrijven. Al 20 jaar ben ik aangesloten bij organisaties om verandering te brengen in de ongelijkheid, die ook de rechten van de mens in en buiten gevangenissen aanpast aan de huidige normen.
Het zijn niet dde christenen die het proberen af te dwingen, maar studenten en professoren die het Innocent Project ingezet hebben; het zijn de families en kennissen die blijven werken en steunen ondanks de negatieve houding.
Zelfs Barack Obama kon moeilijk verder; een enkele gouverneur heeft de doodstraf afgestraft omdat de twijfels over de wijze van rechtspreken drukkend werden.
In de U S A trof ik prima mensen aan, maar veel zijn niet goed voorgelicht en nog bang voor een leidende rol van "zwarten* in functies. Ze schamen zich voor onrecht maar weten het niet te keren. Macht wordt misbruikt.
René zei…
Ook hier deel ik uw mening beste Nikolaas.
Ik zelf ben van mening dat dit het laatste, maar daarom niet minder schokkende getrappel is van de zittende "machten". Niet alleen bij Trump, maar o.m. ook in Syrië, Noord-Korea, Rusland en een aantal Afrikaanse landen. Het zal helaas niet van de ene op de andere dag over zijn. Veel onrecht zal nog plaatsvinden. Maar uiteindelijk zie ik wereldwijd de krachten bundelen tegen al het onrecht. Simpel gezegd: de mensen pikken het niet langer. Èn alles is al in gang gezet op weg naar veranderingen.
Hopelijk zullen zij ten goede zijn en nieuwe machtshebbers niet in oude valkuilen stappen.
Vwb het slavernij en bezettingsverleden: ook Nederland, België, Frankrijk en Engeland hebben veel kwaad aangericht in het nog niet zo verre verleden.

Meest gelezen

Het meest noodzakelijk én het makkelijkst om te vermijden voor de christen

Blijf doorgaan als je door een hel gaat - 10 ignatiaanse tips over omgaan met depressie 8/10