Hoe schort ik mijn oordeel op? - Een overweging van Nikolaas Sintobin sj
Velen zullen het met me eens zijn. Het is niet wenselijk te snel te oordelen, laat staan te veroordelen. Jezus zelf zegt: “Oordeel niet, dan zal er niet over je geoordeeld worden. Veroordeel niet, dan zul je niet veroordeeld worden. (Lucas 6,37)
Tegelijk is het zo dat de hedendaagse communicatiecultuur sterk polariserend werkt. De algoritmes van de sociale media sluiten ons op in de bubbel van ons grote gelijk. Het oordelen en het veroordelen van de afwijkende mening lijken vaak vanzelfsprekend. Toch zijn we niet veroordeeld om te veroordelen. Hoe kan je je oordeel opschorten? Wat kan hierbij helpen?
De belangrijkste voorwaarde klinkt eenvoudig. De praktijk leert dat ze moeilijk is en blijft. Het betreft het luisteren naar de ander. Wat zegt de ander? Wat bedoelt de ander? Wat gaat er schuil achter diens uitspraken? Luisteren is het moeilijkste dat er bestaat. Het vraagt dat je jezelf voor een stuk loslaat. Dat je het zwaartepunt verlegt van jezelf naar de ander. Luisteren vraagt dat je de ander tot het middelpunt maakt van je aandacht.
Een grote expert in het luisteren was Ignatius van Loyola onze ordestichter. Hij leefde in de 16e eeuw. Ik ga bij hem te rade voor enkele tips die een houding bevorderen van niet (ver)oordelend luisteren.
Ignatius zegt: Luister zo dat je ervan uitgaat dat wat de ander zegt of doet betekenis en zin heeft. Luister dus met een positieve grondhouding. Mogelijk komt een uitspraak of een handeling van iemand je vreemd of zelfs onbegrijpelijk voor. Soms voel je meteen antipathie voor wat een ander zegt of doet. Laat je daar niet al te vlot door leiden. Probeer veeleer zo te interpreteren dat het betekenis krijgt, ook als die zingeving verschillend is van die van jou. Gun de ander het voordeel van de twijfel.
Een houding die kan helpen om dat positief vooroordeel toe te passen omschrijft Ignatius als de innerlijke vrijheid. Dit wil zeggen dat je niet mordicus vasthangt aan je eigen oordeel of gevoeligheden. Die zijn er uiteraard en dat is goed. Innerlijke vrijheid betekent dat je bereid bent om je eigen zekerheden te laten bevragen door wat de ander zegt of doet. Dat kan oncomfortabel zijn. Niemand heeft echter het monopolie op de waarheid. Je kan altijd bijleren.
Kennis van je eigen gevoeligheden, drijfveren, kwetsbaarheden creëert innerlijke ruimte. Het helpt om je niet overweldigd te voelen door de manier van doen of spreken van de ander. De ander is namelijk per definitie verschillend van jou. In de mate dat je je bewust ben van je eigen bril wordt het perspectief van de ander minder bedreigend.
Tot slot: Ignatius raadt ook aan om principieel open te staan voor argumenten die ingaan tegen jouw overtuigingen of heilige huisjes. Meer nog, hij nodigt uit om die zelf te bedenken en in overweging te nemen. Tegenargumenten zijn niet in de eerste plaats een probleem. Ze kunnen meer reliëf en nuance geven aan wat jou dierbaar is. Je hoeft er niet bang voor te zijn.
Dus: niet oordelend luisteren is iets wat je kan leren. Het is kwestie van oefening. De tips die ik zonet gaf zijn een uitnodiging om aan jezelf te werken en te groeien. Zo wordt het niet oordelen niet langer iets van hard op je tanden bijten en je steeds weer inhouden. Het wordt dan een houding die het leven mooier en rijker maakt.
Tot slot nog dit citaat van Ignatius van Loyola
Hoed je ervoor het handelen van wie dan ook te veroordelen. Denk aan de intentie van je naaste. Die is vaak eerlijk en onschuldig, ook al lijkt zijn daad van buiten af bekeken slecht.
Reacties