"In alle dingen"

  Hieronder lees je de samenvatting van een boeiend interview dat ik las met een Peruaanse theologe over de wijze waarop Mgr Prevost het bisschopsambt uitoefende in Peru en wat dit doet vermoeden omtrent de wijze waarop hij het pausambt zal uitoefenen. Welke sporen heeft Mgr Prevost nagelaten in zijn bisdom Chiclayo? Hij heeft zich ingezet voor meer betrokkenheid van leken en vrouwen door hen actief uit te nodigen om mee te bouwen aan de vernieuwing van het bisdom. Hij gaf een krachtige impuls aan synodaliteit en stimuleerde de oprichting van pastorale raden in de parochies. Daarmee brak hij met de hiërarchische, klerikale en normatieve stijl van die het kerkelijk leven in Peru kenmerkte. Vroeger mocht bijvoorbeeld een vrouw niet in de auto van een priester stappen. Mgr. Prevost, in de lijn van paus Franciscus, veranderde dat. Hij opende het bisdom, gaf leken — ook vrouwen — invloedrijke posities. Dat was voorheen ondenkbaar. Hij is iemand die zich verstandig en doordacht opstelt. ...

(7/7) Ignatiaans leadership: Een  case study: de vier speerpunten Ik zal nu, tot slot, illustreren wat deze gehoorzaamheidstraditie met de driehoek van luisteren, positief a priori en innerlijke vrijheid vandaag concreet kan betekenen.   In 2019 heeft paus Franciscus, op grond van die bijzondere gelofte van gehoorzaamheid, een nieuwe zending gegeven aan de jezuïeten voor de komende tien jaar. Wij noemen dit de vier speerpunten . Het zijn strategische richtlijnen inzake ignatiaanse spiritualiteit, sociale gerechtigheid, ecologie en jongeren. Zij zijn normerend voor al het werk van de Sociëteit van Jezus.   Deze vier speerpunten waren het eindpunt van een dynamiek die helemaal ingegeven is door de jezuïtische gehoorzaamheidscultuur. Het vertrekpunt was een wereldwijde bevraging aan de basis van de jezuïeten en hun partners in de zending. Dit leidde tot een proces van gemeenschappelijke onderscheiding dat bottom-up ging. Het geheel heeft drie jaar geduurd. Vervolgens werden ...

Ignatiaans leiderschap: innerlijke vrijheid (6/7) Een derde karakteristiek van het ignatiaanse leadership komt ook uit de Geestelijke Oefeningen . Het gaat over de eerste, inleidende oefening, Uitgangspunt en fundament   genaamd. Net zoals de vooronderstelling is het een rode draad doorheen het hele ignatiaanse avontuur. Het omschrijft de basishouding van de mens die zich wil inzetten voor het Rijk van God. Het is een uitnodiging tot innerlijke vrijheid. Niet mijn willetje, voorkeuren of gehechtheden, niet wat ik leuk vind of wat de goegemeente aantrekkelijk vindt. Wel datgene waarvan ik, vanuit mijn onderscheidend bidden en luisteren, merk dat God zelf mij en ons ertoe uitnodigt. Het spreekt voor zich dat deze houding van innerlijke vrijheid zowel geldt voor de leidinggevende als voor de medewerker.   Innerlijke vrijheid is nooit een verworvenheid. Ignatius getuigt hoe hij zelf hier mee worstelde. Soms moest hij zijn beslissingsproces onderbreken om eerst te werken aan die i...

(5/7)  Ignatiaans leiderschap - Gehoorzamen, aan de paus nog wel. Hoezo? Luisterend leiderschap in het voetspoor van Ignatius van Loyola - positief a priori Een tweede kenmerk van het ignatiaanse leiderschapsmodel vind je aan het begin van de Geestelijke Oefeningen . Het gaat over de basishouding van wie de Oefeningen doet of geeft. De titel is Vooronderstelling . Ignatius vraagt om te luisteren met een positief a priori. Zó luisteren dat wat de ander zegt of doet betekenis krijgt. Niet luisteren om te zien hoe ik wat ik hoor naar mijn hand kan zetten. Niet luisteren om snel tegenargumenten te kunnen bedenken. Wel: hoe kan ik wat ik hoor plaatsen? Hoe kan ik hier betekenis uit puren voor het grotere goed? Wat zou de ander eigenlijk bedoelen? Dat vraagt om het zwaartepunt niet bij jezelf, wel bij de ander te leggen, ook als die zich onhandig uitdrukt of als wat je hoort tegen je haren instrijkt. Zo luisteren dus dat je je eigen referentiekader loslaat, je inleeft in de wereld van d...

  Ignatiaans leiderschap: een leider die zélf luistert (4/7) De eerste taak van de jezuïetenoverste is om zélf te luisteren. Vooraleer hij wat dan ook doet of beslist dient hij langdurig te luisteren naar zijn medebroeders. De eerste taak van de provinciale of regionale overste bestaat erin jaarlijks elke medebroeder te bezoeken om naar hem te luisteren. Hetzelfde doet die overste ook met de lekenmedewerkers.   Dat gesprek is geen evaluatiegesprek. Het gaat niet over targets. Het is wel een ontmoeting waarin de jezuïet zichzelf mag blootleggen voor zijn overste, wetend dat hij niet zal worden beoordeeld of geoordeeld. Veeleer dan een verplichting, is dit een recht. Je mag het hebben over je vreugde en verdriet, wat goed gaat en wat minder of helemaal niet goed gaat, wat je hoopt, verlangt of omgekeerd, waar je angst voor hebt. Dit betreft zowel het werk als het persoonlijke leven. Het is niet wenselijk dat je de overste hierbij naar de mond praat. Je mag je geweten laten sprek...

  Ignatiaans leiderschap (3/7) Paradox Het kan paradoxaal lijken dat diezelfde jezuïeten de reputatie hebben vrije vogels te zijn. We weten ook dat de jezuïtische aanpak kan leiden tot veel creativiteit. Vrijheid en creativiteit lijken onverenigbaar met een organisatiemodel dat door buitenstaanders als dictatoriaal zou kunnen worden bestempeld.   Inderdaad, het jezuïtische, ignatiaanse leiderschapsmodel is niet enkel hiërarchisch topdown. Het is complexer en subtieler. Er is tegelijk een belangrijke bottom-up beweging. Die draagt sterk bij tot het genie en de efficiëntie van deze leadershipwijsheid. Het is ook zo dat de gehoor -zaamheid, in de zin van luisteren in de diepte, niet enkel geldt voor de ondergeschikte. Ze wordt evenzeer verondersteld bij de leidinggevende. Op verschillende wijzen is die eisende manier van luisteren als een rode draad geweven doorheen de ignatiaanse praxis. Het is in belangrijke mate die luistercultuur die paus Franciscus invoert in wereldkerk via ...

  Ignatiaans leiderschap (2/7) In het ignatiaans leiderschap neemt gehoorzaamheid een centrale plaats in. Gehoorzamen is een woord dat het niet goed doet in onze cultuur. Ga je het googlen dan kom je snel uit op hondendressuur. In de nasleep van de schandalen inzake seksueel misbruik is de laatste jaren ook duidelijk geworden hoeveel geestelijk misbruik er is geweest en nog steeds is in naam van de gehoorzaamheid en andere machtsfactoren.   Gehoorzaamheid aan de paus De gelofte van gehoorzaamheid is een pijler van het religieuze leven. Sommige jezuïeten leggen bovendien een bijzondere gelofte af van gehoorzaamheid aan de paus voor de zending. Dit verwijst naar de oorsprong van de Orde van de jezuïeten: een groepje mannen dat zich, samen met Ignatius van Loyola, ter beschikking stelde van de eindverantwoordelijke van de katholieke kerk. Zo iets als:  Paus, u staat aan de top. U weet best waar de grootste noden liggen. Zeg ons wat u van ons verlangt. We zullen dat naar best...

 Ignatiaans leiderschap (1/7) Ik begin deze serie graag met een grap.  Een jezuïet nam deel aan een conferentie over de religieuze gelofte van gehoorzaamheid. Men vroeg hem: Uw Orde hecht veel belang aan de gelofte van gehoorzaamheid. Wat doen jullie om er zeker van te zijn dat de jezuïeten trouw blijven aan deze gelofte ? Hij antwoordde: Dat is eigenlijk eenvoudig. Onze oversten vragen ons eerst wat we graag zouden doen en dan geven ze ons dat als zending. Zo hebben we nooit problemen met de gehoorzaamheid . Een congresganger vroeg de jezuïet: Maar hebben jullie dan geen medebroeders die niet weten wat ze willen doen? Wat doen jullie dan met hen ? De jezuïet antwoordde: Die maken we overste! Nikolaas Sintobin sj

Pedro de Ribadeneira sj is lange tijd een naaste medewerker geweest van Ignatius van Loyola. Later werd hij zijn eerste officiële biograaf. Ribadeneira beschreef heel concreet de wijze waarop Ignatius bestuurde. De komende weken krijgt u regelmatig een “tip” van Ignatius. "Wanneer men onze Vader een slecht bericht bracht, waardoor de mensen gewoonlijk geprikkeld worden, dan zei hij geen woord, totdat hij in zichzelf tot rust was gekomen en overwogen had, wat hij moest antwoorden."

Pedro de Ribadeneira sj is lange tijd een naaste medewerker geweest van Ignatius van Loyola. Later werd hij zijn eerste officiële biograaf. Ribadeneira beschreef heel concreet de wijze waarop Ignatius bestuurde. De komende weken krijgt u regelmatig een “tip” van Ignatius. "De uitzonderlijke wijsheid van Vader Ignatius viel ook op te merken bij een punt van het grootste belang, namelijk de kunst om zich van zijn onderdanen te bedienen. Want soms gebeurde het dat iemand van de ene kant grote talenten had om te onderwijzen, of te preken, of met vorsten om te gaan, of een ander apostolaat uit te oefenen; en van de andere kant tot zijn vernedering en als teken van de menselijke zwakheid, tegelijk met deze talenten enige onvolmaaktheden en gebreken had, die het goede dat hij zou kunnen doen konden ontluisteren en bederven, en hem zouden verhinderen de vruchten voort te brengen die men van hem kon verwachten. Maar de bovennatuurlijke en voorzichtige wijsheid van Vader Ignatius was zó gro...

Te vaak straffen is teken van een beleid dat ongeduldig is, eerder dan dat het  streeft naar discipline. Ignatius van Loyola

" Laat oversten zich ervoor hoeden om hun onderdanen van hen te vervreemden door ruwheid. Zelf een louter vermoeden van hardheid is reeds schadelijk ." Ignatius van Loyola

Aan een al te ijverige hogere overste schreef Ignatius van Loyola wat volgt over de kunst van het delegeren. Het is de taak, noch van de Provinciale noch van de Generale Overste, zich met alles te bemoeien, tot in het kleinste detail. Het kan zijn dat zij uitzonderlijk geschikt zijn om bepaalde zaken in handen te nemen, en toch is het beter dat zij die aan anderen toevertrouwen. Dezen zullen achteraf verantwoording afleggen aan de Provinciaal van hoe zij het gedaan hebben, en deze laatste zal, na hen aanhoord te hebben, uitmaken wat hij daarover te zeggen heeft. Wat het uitvoeren van bepaalde zaken betreft, moei u daar niet te zeer mee en neem dat niet op u. Wees als de hoofdmotor die de secundaire motoren in beweging brengt. Op die manier zult u meer realiseren, en de zaken zelf zullen beter gedaan zijn en meer in harmonie met uw eigen taak dan anders. Als zij die voor concrete zaken moeten zorgen ergens in gebreke blijven, zal het minder nadelig uitvallen dan als...

Leiding geven. De richting wijzen. Wat is daar voor nodig?   Deze beelden wijzen alvast niet in de richting van brute kracht of geweld. Wel in de richting van vertrouwen en respect.   Wie heeft jou ooit echt de richting gewezen in jouw leven? Was er iets bijzonder in de persoonlijkheid van die man of vrouw die dat mogelijk maakte?

In hun boekje “Ignatius achterna. Leven van creatieve spanningen.” schetsen William Barry sj en Robert Doherty sj het ideaal van de jezuïetenspiritualiteit. Voor mij een voortdurende oproep om de lat voldoende hoog te leggen. Graag enkele citaten die je hopelijk kunnen inspireren (3/4) “In het geestelijk leven van Ignatius zelf is er een creatieve spanning tussen gehoorzaamheid en ervaringskennis. Die creatieve spanning wordt duidelijker als wij nagaan hoe Ignatius bestuurde of althans wilde besturen. André Ravier sj schrijft daarover het volgende: “Om tot een echte geestelijke beslissing te komen, dienen er volgens Ignatius drie stappen vooraf te gaan aan de interpretatie van een goddelijk teken: 1. Het gezag of de verantwoordelijkheid bezitten om een beslissing te nemen of eraan deel te nemen. 2. Tot God om licht bidden 3. Innerlijk vrij zijn van enige voorkeur of persoonlijke gedrevenheid. Vervolgens schetst hij vijf fases die de overste moet doorlopen om tot een goede be...

Onderstaand citaat verschijnt vandaag op www.gewijderuimte.org.   Ik gebruik een duidelijke woordenboekdefinitie van leiderschap wanneer ik workshops geef: Leiderschap is het vermogen om “een weg, richting of doel aan te wijzen … en om anderen te beïnvloeden zodat ze die richting opgaan.” Is het niet waar dat ieder van ons de hele tijd op de een of andere manier leiding geeft? Ouders “wijzen op een bepaalde manier van doen” voor hun kinderen wanneer ze deugden voorleven zoals geduld, discipline of rechtvaardigheid – of, helaas, racisme, hebzucht of zelfgerichtheid. We kunnen ten goede en ten kwade leiden. Studenten wijzen op een bepaalde manier van doen wanneer ze hard werken en zich inzetten voor persoonlijke groei. Zoals de grote filantroop Albert Schweitzer het zei: “Voorbeeld is niet het belangrijkste in het beïnvloeden van anderen. Het is het enige.” Chris Lowney

Twee jaar geleden werd outsider Jorge Mario Bergoglio tot paus verkozen.   Hij werd snel een van de meest populaire mensen ter wereld. Intussen is duidelijk dat niet iedereen gelukkig is met deze paus. In het bijzonder in de Romeinse curie en in behoudende kringen. Twee jaar werken aan een verbazingwekkend tempo laat zien wie die eerste paus-jezuïet wel is. Hier volgen tien leessleutels om Paus Franciscus te ontcijferen. 7.    Pontifex is een communicatief genie. Zijn lapidaire en beeldrijke uitspraken zijn gesneden brood voor de moderne media en het algemeen, en voor de sociale media in het bijzonder. Dat hij hierbij soms kort door de bocht gaat wordt de meest invloedrijke twitteraar ter wereld vlot vergeven. In het bijzonder omdat hij zich niet op een voetstuk plaatst. Hij spreekt op voet van gelijkheid: met gewone gelovigen, leiders van andere christelijke kerken of vertegenwoordigers van andere godsdiensten of politici. Heel postmodern. Sommigen kwalific...

In een bijdrage voor Tertio  analyseert Mark Rotsaert sj het leiderschap van Paus Franciscus, gebruikmakend van een aantal citaten uit Evangelii Gaudium. Hij noemt een aantal karakteristieken van goed leiderschap zoals Paus Franciscus dat zelf aan de dag legt en beschrijft in zijn apostolische exhortatie. Hieronder een uittreksel. De werkelijkheid is belangrijker dan ideeën Ook hier is er een spanningsveld: de werkelijkheid is er gewoon, de idee ontwikkelt zich . Tussen beide moeten we een permanente dialoog tot stand brengen om te vermijden dat de idee uiteindelijk gescheiden raakt van de werkelijkheid . Gaat de idee een zelfstandig leven leiden los van de werkelijkheid, dan kan op vele manieren de werkelijkheid worden verduisterd. Vermelden we hier slechts het totalitair optreden van het relativisme of het antihistorische fundamentalisme . Los van de werkelijkheid gaan ideeën hun eigen leven leiden en wordt de waarheid gemakkelijk gemanipuleerd...