Wat we weten over het uiterlijk van Jezus - Homilie van Nikolaas Sintobin sj bij het feest van de gedaanteverandering

Evangelie volgens Matteüs 17,1-9

In het Nabije Oosten – het land van de berg Tabor, de berg van de Gedaanteverandering – zijn de drie grote monotheïstische godsdiensten ontstaan: het jodendom, het christendom en de islam. We weten hoe nauw de banden zijn tussen deze drie religieuze tradities. Ze hebben elk een rijke cultuur voortgebracht die tot op vandaag blijft voortleven en groeien.

Toch is er een opvallend verschil: beeldhouwkunst en schilderkunst waarin mensen, dieren en zelfs God worden afgebeeld, vind je enkel in de christelijke traditie. Want zowel in het jodendom als in de islam is de afstand tussen God en mens onoverbrugbaar. In beide tradities is er een diep bewustzijn van Gods onmetelijke verhevenheid. Dat wordt zo geïnterpreteerd dat het afbeelden van God of zijn schepping in deze godsdiensten verboden is.

Voor christenen is dat anders. Van onze oudere broeders in het geloof, de joden, hebben wij weliswaar ook een sterk besef van Gods transcendentie meegekregen: God is groter dan alles en gaat alles te boven. Maar christenen geloven tegelijkertijd dat God mens is geworden. In Jezus erkennen wij Gods Zoon. In Hem heeft God een menselijk gezicht gekregen. In de persoon van Christus heeft God zich volledig met ons mensen vereenzelvigd.

In het christelijk geloof wordt Gods transcendentie als het ware in evenwicht gehouden door de menswording. Daarom is het afbeelden van de mens of zelfs van God in de christelijke kunst niet in strijd met Gods grootheid. Integendeel, kunst kan iets zichtbaar maken van Gods oneindige schoonheid. Het samengaan van transcendentie en incarnatie is een belangrijke sleutel om het christendom te begrijpen.

Een van de grootste rijkdommen die wij als katholieke christenen ontvangen hebben, is dan ook de traditie van de heiligen: mannen en vrouwen die door de Kerk aan alle gelovigen worden voorgehouden als voor-beeld, vanwege de bijzondere wijze waarop zij Gods aanwezigheid in hun leven hebben laten doorlichten. Zij hebben iets van Gods heiligheid zichtbaar gemaakt, iets van wie God zelf is. Als we kijken naar die talrijke heiligen die onze Kerk rijk is zien we hoezeer een mens drager van God kan zijn, hoe hij of zij kan stralen van Gods licht.

In de Evangeliën vinden we nergens een directe beschrijving van het uiterlijk van Jezus. Behalve misschien in de passage die we zonet hoorden. Maar ook die is geen beschrijving in de strikte zin. Wat de evangelist Matteüs hier verhaalt, is een uiterst intense en diepgaande ervaring die Jezus' meest nabije leerlingen hebben mogen beleven. Het is het besef dat deze man – niet ondanks, maar juist dankzij zijn menselijkheid – zijn metgezellen een glimp laat opvangen van het gelaat van God. Zo’n ervaring laat je niet onberoerd. Ze kan een leven totaal veranderen – vaak voor altijd.

Wij hebben niet, zoals zijn leerlingen destijds, het voorrecht om de verrezen Christus fysiek te kunnen ontmoeten. De Evangeliën reiken ons wel tal van verhalen over Jezus aan die we biddend kunnen binnentreden, in het bijzonder als we in ons gebed onze innerlijke zintuigen gebruiken om te kijken en te luisteren naar Hem. Zo kunnen die verhalen ons helpen om iets van de ontmoeting met de Heer ook in ons eigen leven concreet te beleven en ons erdoor te laten raken.

We lazen aan het begin van de evangelielezing hoe Jezus zijn ware identiteit openbaart aan zijn intiemste vrienden. Wellicht is dit ook een uitnodiging aan ieder van ons om op onze beurt de Heer naderbij te komen. In wat we doen, zeker. Maar ook – en misschien vooral – in het gebed: in de stille aanbidding, in het contempleren van het leven van Jezus. Ruimer kan je deze evangelielezing verstaan als een oproep om met meer aandacht en verwondering te leven. Om, ook in het midden van de dagelijkse drukte,  oog te hebben voor zijn onverwachte aanwezigheid en soms verborgen schoonheid. Christus nodigt ons uit om elk moment van ons leven te beleven als een uitnodiging en een kans om Hem te ontmoeten.

Hoe meer wij leren kijken met de ogen van het geloof, des te meer zullen we in het gelaat van de ander – en in alles wat mensen voortbrengen – het gelaat van God herkennen, het gelaat van Jezus.